Translate into Other Languages
Thích Từ Trung
Trong Kinh Địa Tạng có lời đại nguyện của Đức Địa Tạng Vương Bồ Tát:
“Chúng sinh độ tận, phương chứng Bồ-đề;
Địa ngục vị không, thệ bất thành Phật.”
Lời nguyện ấy bày tỏ lòng từ bi rộng lớn của một vị Bồ Tát. Khi chúng sinh còn khổ đau, khi những cảnh tối tăm còn hiện hữu, Ngài phát nguyện không rời chúng sinh mà vẫn tiếp tục cứu giúp; địa ngục chưa trống không thì Ngài chưa chứng thành Phật quả. Bồ Tát không chỉ lo sự an vui, giải thoát cho riêng mình, mà đem lòng thương đến với mọi người và muôn loài, nhất là những ai đang lầm lỗi, mê mờ.
Học theo hạnh Địa Tạng là không quay lưng trước nỗi khổ của người khác; nếu có thể giúp, ta giúp bằng lời nói chân thành, việc làm thiết thực và một tấm lòng biết cảm thông. Lời nguyện này không nên hiểu như sự trì hoãn thành Phật theo nghĩa thời gian, mà là biểu lộ tâm nguyện không tách rời nỗi khổ của chúng sinh: còn chúng sinh khổ đau thì lòng từ bi của Bồ Tát vẫn không dừng nghỉ.
Danh từ “Địa Tạng” cũng gợi lên một ý nghĩa sâu sắc. “Địa” là đất, “Tạng” là kho tàng. Đất dung chứa và nuôi dưỡng muôn vật. Hạt giống nhờ đất mà nảy mầm, lớn lên rồi kết trái. Qua hình ảnh ấy, ta có thể nhìn tâm mình như một mảnh đất. Trong mảnh đất tâm ấy có hạt giống thương yêu, hiểu biết, nhẫn nhịn, bao dung; nhưng cũng có hạt giống tham lam, nóng giận, buồn phiền và chấp trước. Vì vậy, học theo hạnh Địa Tạng là biết trở về chăm sóc tâm mình: nuôi lớn những điều lành, không để những hạt giống xấu có cơ hội phát triển, và từng bước chuyển hóa những gì còn chưa tốt đẹp.
Theo nghĩa thông thường, chúng sinh là con người và muôn loài hữu tình. Nhưng trong sự quán chiếu của Phật pháp, mọi sự đều do nhiều duyên hội tụ mà sinh khởi. Con người có mặt nhờ cha mẹ, cơm áo, nước uống, không khí, tình thương và biết bao nhân duyên khác. Cũng vậy, một cơn giận không tự nhiên mà có; nó có thể sinh từ lời nói trái ý, sự mệt mỏi, thói quen chấp trước hoặc vì chưa hiểu nhau. Một nỗi buồn, một ý nghĩ hơn thua hay một lòng tham cũng đều do nhiều duyên hợp lại mà thành. Khi quay về soi chiếu tự tâm, “chúng sinh” còn chỉ cho những vọng tưởng, vọng niệm và phiền não đang sinh khởi trong lòng mình từng ngày.
Từ đó, câu “chúng sinh độ tận, phương chứng Bồ-đề” không chỉ nói đến hạnh nguyện cứu giúp chúng sinh bên ngoài, mà còn nhắc mỗi người quay về chuyển hóa chính mình. Bao lâu tâm còn bị tham, sân, si, hơn thua và chấp trước chi phối, bấy lâu sự tỉnh thức vẫn còn bị che khuất. Tuy nhiên, độ những chúng sinh trong tâm không phải là ép mình không được có ý nghĩ, cũng không phải ghét bỏ những niệm đang khởi lên.
Điều quan trọng là biết nhận ra chúng, hiểu chúng từ đâu sinh ra, không chạy theo và không để chúng sai khiến lời nói, hành động của mình. Dừng được một cơn giận, buông được một điều không đáng chấp, bớt được một niệm tham, là ta đã độ được một chúng sinh trong tâm.
Địa ngục cũng không nên chỉ hiểu là một cảnh giới ở đâu xa. Có những lúc thân ở nơi bình thường nhưng tâm đầy giận dữ, lo lắng và bất an, thì lòng mình đã không được tự do. Khi biết dừng lại, biết nói lời nhẹ nhàng, biết cảm thông và biết buông bớt điều không đáng giữ, ta đang làm cho cảnh khổ trong lòng vơi đi.
Hạnh nguyện Địa Tạng vì vậy vừa mở rộng lòng từ đối với mọi người, vừa chỉ cho ta con đường trở về với chính mình. Khi mảnh đất tâm được chăm sóc, vọng niệm dần lắng xuống, thì kho tàng Phật tánh vốn sẵn nơi mỗi người sẽ dần hiển lộ. Đó là ý nghĩa thiết thực và sâu xa của lời nguyện: “Chúng sinh độ tận, phương chứng Bồ-đề.”
