Translate into Other Languages
Phật Giáo Việt Nam
Thích Nữ Như Hòa
“Từ nhãn thị chúng sanh” nhìn chúng sinh bằng đôi mắt từ ái – là câu kinh quen thuộc trong phẩm Phổ môn của kinh Pháp hoa, nói về Bồ-tát Quán Thế Âm. Nhưng lời kinh ấy cũng gợi một cách sống gần gũi: tập nhìn người bằng sự cảm thông, để hiểu trước khi phán xét, để mỗi cuộc gặp có thêm cơ hội đem lại bình an.
Mỗi ngày, chúng ta nhìn rất nhiều người. Người thân trong nhà, đồng nghiệp, người bán hàng, một gương mặt trên mạng xã hội… Nhưng nhìn thấy chưa chắc đã hiểu. Có khi ánh mắt vừa chạm đến ai, trong lòng ta đã xuất hiện một nhận định: người này khó chịu, người kia đáng ghét, người nọ chẳng đáng tin.
Những nhận định ấy có thể bắt nguồn từ một trải nghiệm thật, nhưng cũng có thể chỉ là thành kiến. Ta nhìn người qua tâm trạng của mình, qua những tổn thương chưa được chăm sóc. Khi lòng bất an, một câu nói bình thường cũng dễ bị nghe thành lời xúc phạm.
“Từ nhãn” vì vậy không chỉ là đôi mắt có vẻ hiền hòa. Đó là cái nhìn được nuôi dưỡng bằng lòng mong muốn người khác được an vui. Muốn có ánh mắt ấy, ta cần chăm sóc cả tâm mình, nhận ra sự nóng giận, ganh ghét hay sợ hãi đang chen vào cách mình nhìn người.
Một người mẹ nhìn con làm đổ chén cơm có thể thấy sự vụng về đáng trách. Nhưng nếu dừng lại một chút, mẹ sẽ thấy đứa trẻ đang học cách tự chăm sóc mình. Cũng một sự việc, cái nhìn khác đi sẽ dẫn đến lời nói khác đi. Đứa trẻ có thể được hướng dẫn thay vì bị làm cho sợ hãi.
Với người lớn cũng vậy. Đằng sau sự cáu kỉnh có khi là một đêm mất ngủ, một khoản nợ, một người thân đang bệnh. Ta không biết hết những gì người khác đang mang. Nhớ điều ấy giúp mình bớt vội vàng kết luận về cả một con người từ một lần họ cư xử chưa đẹp.
Tuy nhiên, nhìn bằng mắt thương không có nghĩa mọi hành vi đều được chấp nhận. Một việc sai vẫn cần được chỉ ra; người gây tổn hại vẫn phải chịu trách nhiệm. Lòng từ đi cùng trí tuệ giúp ta góp ý rõ ràng, bảo vệ người bị hại và giữ giới hạn cần thiết.
Điều có thể thay đổi là cách ta ứng xử với người làm sai. Ta có thể phản đối hành vi mà không sỉ nhục họ, yêu cầu sửa chữa mà không vui thích trước sự suy sụp của họ. Chính ở những lúc khó chịu nhất, việc giữ được lòng thương mới đòi hỏi nhiều thực tập.
Trên mạng xã hội, thực tập ấy càng cần thiết. Một đoạn video ngắn, một câu nói bị cắt khỏi hoàn cảnh có thể khiến đám đông nổi giận. Trước khi chia sẻ hay bình luận, hãy tự hỏi: mình đã hiểu đủ chưa, thông tin có đáng tin không, lời mình viết sẽ giúp điều gì?
Đôi mắt thương cũng cần hướng về chính mình. Có người rất dễ tha thứ cho người khác, nhưng lại khắc nghiệt với bản thân. Một lần thất bại, một quyết định thiếu sáng suốt trở thành lý do để tự trách suốt nhiều năm. Nhận lỗi và sửa lỗi là cần thiết; tự hành hạ không giúp ta trưởng thành hơn.
Ta có thể bắt đầu bằng những việc nhỏ: thở vài hơi trước khi đáp lời, nghe người khác nói hết, hỏi thêm thay vì suy đoán. Khi cơn giận đang mạnh, tạm dừng cuộc trò chuyện cũng là cách giữ gìn cho cả hai, để những lời gây đau không được nói ra quá dễ dàng.
Mỗi lần tụng “Từ nhãn thị chúng sanh”, ta có thể nhớ đến một người mình đang khó thương. Chưa cần ép lòng phải hết giận ngay. Chỉ thử nhìn rộng hơn điều khiến mình tổn thương, để thấy người ấy cũng có những yếu đuối và khổ đau cần được chuyển hóa.
Lời kinh khi ấy bước vào đời sống qua một ánh mắt bớt lạnh, một lời nhắc bớt nặng, một lần chịu ngồi lại lắng nghe. Giữa bao tất bật, được ai đó nhìn bằng sự cảm thông đôi khi đã là một nâng đỡ lớn. Và chính người biết nhìn bằng mắt thương cũng thấy lòng mình nhẹ hơn.
